Huis te Lellens


De eerste vermeldingen van de borg dateren uit de 15e eeuw, aangenomen dat de personen die zich 'tho Lellens' noemden hier woonden. Eén van hen en de eerste die we kennen is Eltet tho Lellens (1468-1565) die van 1526 tot 1554 burgemeester was van de stad Groningen.
Ene Johan tho Lellens, Heer van Lellens, was een van de Ommelander heeren die in 1577 gevangen genomen werden door de stad Groningen.
Ook aan het begin van de 17e eeuw was er ene Johan tho Lellens Heer van Lellens en na 1613, misschien wel zijn zoon, Abel tho Lellens.
Na diens dood in 1625 werd de borg verkocht aan Pieter Folckers, rentmeester van de stad en hoofdeling te Stedum, Westeremden en Garsthuizen.
Hij was maar kort eigenaar, want in 1635 noemde Hillebrant Gruys zich jonkering en hoofdeling te Lellens. De familie Gruys te Lellens en Clant in Stedum bezaten de meeste stemmen in de rechtsstoel van Stedum, Westeremden en Garsthuizen. In 1666 gingen de families een ruil van rechten aan, waarbij Lellens een afzonderlijke rechtsstoel en zelfstandig kerkelijk kerspel werd. Na de dood van Hillebrant Gruys werd hij opgevolgd door zijn zoon Berent (1638-1724). Berent was gehuwd met Cecilia Tamminga. In de kerk van Lellens  hangt nog steeds haar rouwbord. Berents zoon  Hillebrant (1670-1731) verkocht in 1726 de borg aan zijn broer Onno Berent (1675-1740). Deze was gehuwd met Gerhardina Lohman en via haar kwam het huis in 1744 in de familie Lohman terecht. Deze familie verkocht de borg in 1777 weer aan Lucas Hamminck. De weduwe van Hamminck hertrouwde in 1787 met Hendrik Louis Wijchgel, die na het overlijden van zijn echtgenote in 1798 de borg van de erfgenamen kocht. De wapens van de weduwe Hamminck (Hermanna van Gesseler) en Hendrik Louis Wijchgel zijn nog te zien op de herenbank in de kerk van Lellens.

Op het hek van de borg stond aan de ene kant Lellensborg en aan de andere kant Klinkenborg.
Vanwaar?

De Klinkenborg te Kantens werd in 1776 te huur aangeboden en in 1783 te huur of te koop. Liefhebbers waren er echter niet. Losse verkoop lukt beter. De borg met bijbehorende rechten en ongeveer 37 grazen land komt aan Enna Hillegonda Geertsema, weduwe van Harmannus van Gesseler.
 Haar dochter Hermanna huwt eerst Lucas Hammink, heer van Lellens, en daarna Hendrik Lodewijk Wijchgel van Schattersum. Deze laat de borg na aan zijn dochter Hillegonda Louise, die in 1809 trouwt met haar neef Lodewijk Hendrik Wijchgel. Tijdens het leven van dit echtpaar wordt de borg gesloopt. Al lang wonen de eigenaren er al niet meer. In het laatst van de 18e eeuw is een gedeelte van het huis afgebroken, maar ook de verkleinde woning is niet meer aantrekkelijk. In 1798 en 1802 wordt het huis te huur aangeboden.
Dus de heer van Wijchel was ook heer van Klinkenborg.


Via Wijchgels dochter Enna, eigenaresse sinds 1839, kwam het huis in 1858 in handen van haar neef Adriaan Pieter Paets van Wijcghel van Schildwolde. Hij en zijn vrouw waren de laatste bewoners van de borg. Na 1875 kwam de borg leeg te staan tot de uiteindelijke sloop in 1897.

Het borgterrein met schathuis, oprijlaan enz. met de bomen eromheen is nog duidelijk te herkennen. De borg moet hoog hebben gestaan. De afgegraven grond van de borgstee is gebruikt om de binnengracht te dempen. De voormalige borgstee is nu lager dan het voormalig voorplein en het schathuis.


bron 1: Formsma e.a., 1990
bron 2: Feenstra e.a., 2001
bron 3: Hooft van Iddekinge, 1865





Het gebied links van de oprijlaan werd wel "Achter Strengketten" genoemd. Strengketten is een aanduiding voor een schutting of hekwerk waarmee de tuin werd afgesloten van de oprit.

Het hekwerk is zichtbaar op de foto hiernaast.










In Lellens achtergebleven bord van
het servies dat op de borg gebruikt werd


Uit het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden, AJ van der Aa, 1846:

Lellens, burg of huis in Fivelgo, prov. Groningen, arr., kant. en 3 u. W. ten Z. van Appingedam, gem. en 3/4 u. N. van Ten-Boer, 3 min. ten Z W. van Lellens, waartoe het huis behoort.
Deze burg beslaat, met de daartoe behoorende gronden, eene oppervlakte van 3 bund. 19 v. r. 10 v. ell, en wordt thans in eigendom bezeten en bewoond door de Juffer Enna Hillegonda Wychgel van Lellens.

(Aa, vd, 1846)







Op nevenstaande foto van de Dienst Cultureel Erfgoed uit maart 1957 is de brug over de borggracht goed te zien. De leuning is dan al gesloopt.
Op de achtergrond het kerkje van Lellens.